Het schrappen van de salderingsregeling per 1 januari 2027 moet leiden tot lagere negatieve effecten van het grootschalige gebruik van zonnepanelen. Maar dat daardoor sommigen in financiële problemen komen, kan nooit de bedoeling zijn geweest. Voor een ‘Leven na de salderingsregeling’ moet vooral Den Haag aan de slag. En ondertussen zijn partijen veroordeeld tot ‘pleisters plakken'.
Vanaf 1 januari kunnen de eigenaren en gebruikers van zonnepanelen hun eigen productie van zonnestroom niet meer aftrekken van hun verbruik. Dat ‘salderen’ (sinds 2004) is zeer succesvol geweest, want nu liggen op drie miljoen Nederlandse daken zonnepanelen. Maar er zijn een paar onbedoelde effecten. Energiebedrijven en juist de niet-bezitters betalen relatief veel mee aan de winsten. Ook wordt het stroomnetwerk extra belast doordat lang niet alle zonnestroom direct in huis wordt gebruikt - en dus terug moet in het net.
En dus kondigde het kabinet in 2017 al aan dat de saldering zou worden ‘afgebouwd’. Bijna iedereen begrijpt dat. Maar het besluit van eind 2024 om de regeling helemaal te schrappen zonder ‘afbouwen’ viel veel partijen rauw op hun dak. Wat komt er in de plaats?
Dit soort zigzagkoersen zorgt alleen maar voor meer wantrouwen in de overheid. Dan gaan mensen stemmen op extreme partijen.
Barry Braeken, directeur woningcooperatie Weller Wonen
Abrupt einde zorgt voor problemen
Vooral voor huurders (ongeveer een kwart van alle zonnepanelen liggen op hun dak), woningcorporaties, sportverenigingen en maatschappelijk vastgoed is het lastig om de zonnepanelen nog voordelig te houden. Veel huurders betalen een paar euro per maand voor de zonnepanelen op hun dak. Nu verdienen ze dat via hun energierekening gemakkelijk terug. Echter zonder de salderingsregeling, verdampt dit voordeel en zijn mensen met een kleine portemonnee soms duurder uit. Eén op de drie huurders overweegt daarom de stekker uit de zonnepanelen te trekken.
Corporaties merken dat huurders het niet meer aandurven panelen op hun dak te nemen. Ze hebben ook niet het geld om ook nog thuisbatterijen bij hun huurders te installeren. Ook sportverenigingen, buurthuizen en ander vastgoed worstelen met de vraag: wat nu? De onzekerheid is groot, de overheid wordt vooral onbetrouwbaar gevonden en het woord ‘onrechtvaardig’ valt ook. Het zigzagbeleid voedt het wantrouwen in politiek en overheid.
Bij het huidige beleid, als de salderingsregeling stopt, vallen de hardste klappen bij de groep met de kleinste voetafdruk en kleinste portemonnee.
Robert Duiveman, actieonderzoeker bij IPW
Den Haag is aan zet, maar geeft niet thuis
Natuurlijk wil niemand de zonnepanelen uitzetten. Maar om dat te voorkomen is een grondige, structurele hersteloperatie nodig. Vanuit Den Haag.
Zonder saldering moeten de individuele bezitters van panelen zorgen dat ze meer van hun stroom zelf gebruiken. Nu wordt gemiddeld nog maar 20 tot 30% van de opgewekte zonnestroom direct gebruikt voor de (vaat)wasmachine of andere elektrische apparatuur. Met een batterij waarmee je ook ’s avonds je eigen zonnestroom kan gebruiken loopt dat percentage iets op, maar dat is duur. Een eigen laadpaal voor je elektrische auto helpt ook.
De miljarden vliegen om je oren, maar voor de verkeerde oplossingen. Een batterij is de duurste oplossing. Het kan sneller, goedkoper en je komt ook nog eens waar je wezen wil.
Pallas Agterberg, Challenge Officer bij netwerkbedrijf Alliander
Een collectieve aanpak zet echter meer zoden aan de dijk. Stroom delen met de buren die geen panelen hebben. Wellicht wat extra techniek als een buurtbatterij, extra boilers, opslag in collectieve warmwaterbuffers en laadpalen. Dan kan het percentage eigengebruik fors omhoog, volgens sommigen zelfs naar 80%.
Collectieve oplossingen bieden langdurig stabiele energieprijzen voor afnemers.
André Dippell, directeur van OM|nieuwe energie
Maar zo’n collectieve aanpak stuit vaak op praktische en structurele problemen. Bijvoorbeeld: variabele nettarieven zouden veel meer ruimte geven aan lokale initiatieven om energie in de buurt te bufferen, uit te wisselen en direct zelf te gebruiken. Maar netbedrijven moeten het wettelijk vastgestelde tarief toepassen. Ook wordt op elke uitgewisselde kilowattuur de energiebelasting van twaalf cent (plus btw) geheven.
Maar er is geen politieke nazorg voor een leven na de salderingsregeling. Iedereen voelt zich in de steek gelaten door ‘Den Haag’. En als je al een keer op de goede verdieping bij Economische Zaken en Klimaat op gesprek kan komen, stuit de vraag om een oplossing niet zelden op de versplinterde deelbelangen van bijvoorbeeld Volkshuisvesting, Financiën of Onderwijs en Sport.
Neem stroom en warmte tegelijk, dan is 80% eigen gebruik mogelijk.
Guus van Schöll
Bestaande bezitters van panelen komen dus in de problemen, maar zonder zo’n structurele aanpak staat ook de nieuwbouw van woningen en wijken op de tocht. Bovendien: de problemen met de energietransitie in wijken en buurten zijn natuurlijk groter dan alleen die van zonnestroom. De warmtevoorziening staat voor een zo mogelijk nog grotere uitdaging. Dan is het van belang dat er een goede visie en beleid komt op decentrale energiesystemen. Een goede regie vanuit kabinet en departementen is daarvoor bittere noodzaak, vindt men unaniem.
En ondertussen blijft iedereen natuurlijk zo goed mogelijk pleisters plakken…