Klimaatbeleid in beeld en taal

19-10-2026

Welke taal en beelden gebruik je om je klimaatverhaal kracht bij te zetten? De trend is: maak het klimaat en de maatregelen zichtbaar in de eigen leefwereld. Maar, kies je voor doem of juist het handelingsperspectief? Een verslag van de talkshow ‘De Opstap’ aan de hand van drie beelden.

 

Tafelgasten

  • Danielle Arets, lector Designing Journalism bij Fontys Journalistiek in Tilburg
  • Eveline van Rijswijk, theatermaker, columnist en presentator van de podcast De Overstap
  • Karin Hollaar, adjunct hoofdredacteur en chef Foto bij ANP
  • Jeroen Kraan, klimaatverslaggever bij NU.nl
  • Merel Bem, schrijft voor de Volkskrant over fotografie en beeldvorming
  • Kick Hommes, sportjournalist bij Trouw
 

 

 

Wij zijn allemaal toeschouwer

strandgangers bij Lacanau Frankrijk kijken uit op een enorme bosbrand. Fotograaf Maximilian Lamy, ANP
foto: Maximilien Lamy/ANP

Geen andere foto verbeeldt de hittestress deze zomer zo plastisch als dit beeld van een echtpaar met uitzicht over het meer van Lacanau en de bosbranden aan de overkant.

“Hier zit zó veel in,” zegt Merel Bem, ‘Beeldvormer’ bij de Volkskrant. “We zitten op het strand, niks aan de hand. Maar het is chaos, en we pakken ons telefoontje en fotograferen. Zoals ook deze foto door een amateur is genomen. Het beeld wekte woede op. Hoe kan je nou zo blijven zitten, doe wat. Maar we zijn allemaal deze twee mensen! We kijken naar dit beeld en zijn net zo goed toeschouwer. Zelf beleef ik aan deze foto geen lol. Want er moet ook het beeld bij dat je er wat aan kan doen. Misschien moeten we een Persbureau voor Gelijktijdigheid oprichten. Geen rampfoto zonder ook het eigen handelingsperspectief in beeld te brengen.”

In elk geval doet deze iconische foto meer dan het beeld dat ook langskomt tijdens het webinar: een glimlachende oud-premier Schoof met de Braziliaanse president Lula ter gelegenheid van de Klimaattop in Belem vorig jaar, met de Amazone op de achtergrond. “Pratende hoofden, dat spreekt echt niemand aan,” concludeert Daniëlle Arets, lector journalistiek aan Fontys Hogeschool. Maar wat dan wel aanspreekt? Rondom De Opstap organiseerde Fontys een publieksonderzoek naar de ervaringen met foto’s. Dat onderzoek loopt nog, maar Arets durft wel aan: “We hebben meer baat bij herkenbare beelden, van wat je zelf kunt doen.”

Eveline van Rijswijk, presentator in de podcast De Overstap, valt haar bij. “Verlamming ligt op de loer. Mijn gasten waarschuwen daartegen, ze willen meer oplossingsrichtingen in beeld, meer balans.” Ze verwijst bijvoorbeeld naar podcastgast Reint Jan Renes (Hogeschool van Amsterdam) die een boek schreef met de veelzeggende titel ‘Alleen als jij het ook doet’. “En er mag wel meer nadruk op de schoonheid. Een foto met windmolens vindt iemand anders misschien lelijk, maar ik zie middelvingers naar Poetin.”

Impact klimaatverandering op dagelijks leven

foto: Rob Engelaar/ANP

“Mijn vak verschuift, in taal en beeld,” zegt Karin Hollaar, chef foto en adjunct-hoofdredacteur van ANP, leverancier van nieuws aan media.

“Wij zijn eigenlijk dagelijks bezig met de vraag: Hoe brengen we het klimaatprobleem in beeld?  Op dag 1 van een hittegolf kunnen we nog wel de foto van het ijsje op het strand kwijt, maar op dag 5 zeggen onze afnemers: alsjeblieft niet weer! Deze foto van een verdroogd voetbalveld brengt veel beter in beeld hoe klimaatverandering ingrijpt in het dagelijks leven.”

Kick Hommes, journalist van Trouw, heeft de foto ook gebruikt. Die past precies in de formule van de redactie Sport en Samenleving bij Trouw. “Ik kan nog steeds schrijven over de uitslag van een sportwedstrijd. Maar het klimaat wordt steeds vaker een vast onderdeel. Sporters staan in de frontlinie en lijken deel te zijn van een experiment. Kijk naar de Tour de France van afgelopen jaar. Ik heb in de 21 dagen van de Tour 8 verhalen geschreven die aan het klimaat raakten. Over hoe renners per uur 2,5 bidon water over hun hoofd moeten gooien, en na afloop soms onder de tuinslang moeten om af te koelen. De foto’s met verhitte renners met water over hun hoofd waren overal. Toprenner Pogaçar zegt bijna nooit wat, maar heeft er ook eindelijk wat van gezegd. Hij stelt voor om in de ochtend te rijden, maar het wordt niet opgepikt. We gaan gewoon door, de Ronde van Spanje vorige maand was net zo heet.”

 

 

We veranderen ons gedrag niet

foto: Johann Groder/ANP

Bij veel beelden is nog wel taal nodig, maar soms zegt één foto genoeg.

 

Bij NU.nl gebruiken ze geen ander soort foto’s, want, zegt klimaatjournalist Jeroen Kraan, “wij zetten geen bijschriften bij de foto, die moet voor zichzelf spreken. Deze foto zegt alles in één keer: we gaan gewoon door met ons gedrag, want we willen skiën, zelfs al is dat op opgespoten kunstsneeuw.”

Het onderwerp ‘klimaat’ is niet meer weg te slaan uit de kolommen, nieuwssites of tv. Zo overweegt de NOS nu om dit najaar met een klimaatjournaal te komen. Elk zichzelf respecterend medium heeft wel een of meer klimaatjournalisten in dienst, zoals Jeroen Kraan bij NU.nl. “Maar aan klimaat zitten zo veel aspecten! Ik schrijf eigenlijk over alles, want overal komt klimaat om de hoek.”

Tegelijk betekent dat ook: schrijven over som moeilijke kost. “Ik moet ook iets met die rapportenregen. Bijvoorbeeld over het wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat we niet onder de 1,5 graad temperatuurstijging blijven. Maar ik probeer dat wel steeds door te vertalen naar de leefomgeving. En tegelijk wil ik de verlamming voorkomen.”

Maarten Hajer, hoogleraar Urban Futures aan de Universiteit Utrecht, riep vorige week de journalistiek op om vooral de ‘verbeeldende kracht’ te gebruiken. Die oproep lijkt al opgepikt te zijn door de aanwezige journalisten. Merel Bem: “Er valt nog veel te winnen aan de hoopvolle kant." 

 

 

Bijzondere reis naar Klimaattop

Jeroen Kraan van Nu.nl gaat samen met een aantal andere journalisten met een electrische bus naar de internationale klimaattop in Turkije in november. Onderweg maken zij allemaal op hun eigen manier en vanuit hun eigen invalshoeken verhalen Volg hem via zijn blog De broeikas. 

 

 

 

 

Afbeeldingen

 

 

Blijf op de hoogte

Geen belangrijke updates missen? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.

Inschrijven

 

 

Cookie-instellingen